Maria Krystyna Przewoźna – Armon
Maria Krystyna Przewoźna – Armon (1928-2013)
Maria Krystyna Przewoźna – Armon urodziła się w 1928 roku w Gnieźnie, jako jedyne dziecko w rodzinie inżyniera Jana Przewoźnego i Heleny z d. Scholz. Dzieciństwo i wczesne lata szkolne przerwał wybuch II wojny światowej. Lata okupacji spędziła w Poznaniu pracując najpierw jako pomoc domowa w niemieckiej rodzinie, a następnie jako robotnica w firmie Telefunken.
Po wojnie Krystyna – bo tak wolała być nazywana – ukończyła Państwowe Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące im. Klaudyny Potockiej w Poznaniu i w 1949 roku podjęła studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Poznańskiego. Jako wiodący przedmiot studiów wybrała prehistorię pod kierunkiem prof. Józefa Kostrzewskiego i dra Witolda Hensla. Uczęszczała również na wykłady z etnologii i etnografii u prof. Eugeniusza Frankowskiego, antropologii u prof. Jana Czekanowskiego i archeologii klasycznej u prof. Mieczysławy Ruxerówny.
Podczas studiów podjęła pracę w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu, następnie w Kierownictwie Badań nad Początkami Państwa Polskiego i w Zakładzie Archeologii Wielkopolski i Pomorza IHKM PAN. Jak niemal wszyscy archeolodzy tych czasów brała udział w badaniach milenijnych nad początkami państwa polskiego – szeroko zakrojonej akcji wykopaliskowej z okazji Millenium chrztu Polski. Przez wiele sezonów uczestniczyła i kierowała pracami archeologicznymi na stanowiskach wczesnośredniowiecznych – m.in. w Poznaniu, Gnieźnie, Szczecinie, Santoku. Była również kierownikiem naukowym badań archeologicznych w kopalni węgla kamiennego „Bełchatów”.
Szczególnie jednak interesowała ją – już od czasów studiów – problematyka osadnicza późnego okresu lateńskiego i okresu wpływów rzymskich. Tych zagadnień dotyczyła też praca doktorska, którą obroniła w 1962 roku w IHKM PAN w Warszawie, zatytułowana „Osadnictwo ludności kultury grobów jamowych na Pomorzu Wschodnim”. Swego czasu praca ta była jednym z pionierskich opracowań wytyczających kierunki rozwoju studiów osadniczych w polskiej archeologii.
Od 1969 roku do przejścia na emeryturę w 1998 roku związana była z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu, gdzie w 1971 roku uzyskała habilitację; była to pierwsza habilitacja z dziedziny archeologii przyjęta na naszym uniwersytecie.
W Katedrze Archeologii, przemianowanej później na Instytut Archeologii i Etnografii pełniła m.in funkcje Dyrektorem IAiE (1981-1984),) oraz – najdłużej – kierownika Zakładu Prahistorii IAiE (od 1985 roku). Przez rok była Prodziekanem Wydziału Humanistycznego (1984-1985).
Przede wszystkim jednak była cenionym wykładowcą akademickim i wychowawcą kilku pokoleń archeologów. Przez wiele lat prowadziła zajęcia z archeologii okresu wpływów rzymskich, archeologii śródziemnomorskiej, historii archeologii i jej metod. W pracy dydaktycznej zapoczątkowała program indywidualnego toku nauczania, w ramach którego studenci mogli wybrać interesujące ich zajęcia z dziedziny antropologii kulturowej, ekologii, czy geografii.
Jak wspominali po latach Jej studenci-wychowankowie „troską Pani Profesor było, aby jej podopieczni traktowali archeologię problemowo (…), nie stronili od osiągnięć innych nauk, szczególnie etnologii i historii kultury, by umieli wiedzę archeologiczną traktować nie jako wartość samą dla siebie, lecz punkt wyjścia do głębszej refleksji nad kulturą” (Głos Uczelni r.17, 2008, nr 6, s. 15).
Prof. Krystyna Przewoźna – Armon zmarła w 16 listopada 2013 roku w Toruniu. Spoczywa na cmentarzu komunalnym przy ul. Grudziądzkiej.
